Artikel 31 – Statistieken en gegevensverzameling

Vraag 29: Gelieve geactualiseerde informatie te verstrekken over de maatregelen die de Staat die Partij is heeft genomen om de verzameling, analyse en verspreiding van gegevens over de rechten van personen met een handicap te systematiseren, om het overheidsbeleid beter uit te stippelen en om de beleidsmaatregelen van de overheid op te splitsen, onder meer naar geslacht, leeftijd, etnische afkomst, aard van de handicap, onderwijs- en arbeidsstatus en de rechten inzake sociale bescherming, waarbij in het bijzonder rekening moet worden gehouden met de Washington Group Short Set of Questions on Disability.

Alweer: te weinig cijfermateriaal

Er bestaat in België geen uniek centraal administratief register van personen met een door de overheid erkende handicap. Trouwens, wat is de definitie van een persoon met een handicap die wordt gebruikt om de statistieken te produceren? De afbakening van de doelgroep van het VN-verdrag over de Rechten van Personen met een Handicap gaat verder dan enkel de personen met een officieel erkende handicap. Alle personen met een langdurige ziekte, aandoening of handicap die daardoor hinder ondervinden om volwaardig te participeren aan de samenleving moeten mee in rekening worden gebracht. 1 https://www.rtbf.be/info/dossier/investigation/detail_investigation-handicap-la-paralysie-des-chiffres?id=10604166.

Meten is maar een beetje weten

Ondanks het gemis aan een federale databank zijn er wel verschillende meetinstrumenten: in het onderwijs kan men meten aan de hand van het leerlingvolgsysteem maar ook daar heerst er een personeelstekort zoals in de gevangenissen waardoor enkel de meest zichtbare handicaps zorg krijgen. Het Vlaams Agentschap voor Personen met een Handicap kan het aantal uitgereikte zorgbudgetten oplijsten, de Federale Overheidsdienst Sociale Zekerheid stelt ook zorgvoorzieningen ter beschikking die ze in statistieken kan gieten en er zijn bevolkingsenquêtes zoals de Gezondheidsenquête van Sciensano, de EU-SILC-survey en de Enquête naar de Arbeidskrachten (EAK) van het Belgische statistiekbureau Statbel en de Sociaal-Culturele Verschuivingen Survey (SCV-survey) van Statistiek Vlaanderen.

Men kan dus wel meten dat er meer vrouwen dan mannen leven met een handicap maar het ontbreekt de statistieken aan finesse: de criteria van leeftijd, etniciteit, type handicap ontbreken, laat staan een onderverdeling zoals de short set on functioning (moeilijkheden inzake zien, horen, stappen, herinneren, zelfzorg en communicatie) zoals van de Washington Group. Deze situatie maakt gerichte steunmaatregelen totaal onmogelijk. Bovendien zijn de statistieken niet gericht op "behoeften/verwachtingen" maar op "staat", waardoor de werkelijke dimensie van situaties van armoede en uitsluiting in verband met een handicap verborgen blijft.

De vraag naar de relevantie van de bestaande statistieken voor politieke uitvoering leidt ook naar bedenkingen zoals bijvoorbeeld het feit dat het altijd een onderschatting zal zijn van het werkelijke aantal mensen met een hindernis hetzij fysiek, hetzij mentaal.

Zonder centrale databank kan men bijgevolg de vraag stellen: hoe kan aan de behoeften van mensen met een handicap worden voldaan als hun verschillende profielen, realiteiten, enz. niet worden geïdentificeerd door de beleidsmakers? Hoe kan een doelgericht en relevant beleid zonder cijfers worden uitgevoerd?

Een bijkomend probleem dat het Belgian Disability Forum constateert, is het probleem van de non-take up van rechten. Mensen met een handicap of mensen die plots in invaliditeit vallen, weten soms te weinig waar ze kunnen aankloppen voor hulp. De regionalisering van de zorg heeft hier niet toe bijgedragen. Voorzieningen verschillen van regio tot regio terwijl de handicap dezelfde blijft. Er zou een betere doorstroming moeten komen vanuit het beleid omtrent nieuwe maatregelen naar de huisartsen, de mutualiteiten, de sociale zekerheidsinstellingen etc. die het opnemen voor mensen met een handicap.

Regionalisering

In Brussel is de situatie de volgende: in 2020 heeft Rudy Vervoort, minister-president van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, zich ertoe verbonden een register van personen met een handicap in Brussel op te richten. Dit dossier lijkt geen vooruitgang te boeken. Een dergelijk register is echter van essentieel belang voor de ontwikkeling van elk beleid dat erop gericht is op doeltreffende wijze tegemoet te komen aan de behoeften van mensen met een handicap. Er is een onderzoek gestart. De resultaten worden in het beste geval in 2023 verwacht. Deze stand van zaken is des te ernstiger omdat een kadaster slechts een eerste stap is. Daarna zullen de nodige maatregelen moeten worden genomen om in de behoeften te voorzien.

In het Duitstalige deel van België: de federale staat, de onderlinge verzekeringsmaatschappijen en andere instanties die een rol zouden kunnen spelen bij het genereren van statistisch bewijsmateriaal, erkennen de zeer kleine Duitstalige Gemeenschap niet als "statistische eenheid".

Automatisering

Het systeem van automatisering staat of valt met het bezit van actuele en kwalitatieve gegevens, bijvoorbeeld omtrent het roerend en onroerend vermogen van burgers. Verder kan de automatisering enkel efficiënt zijn indien deze administratief vereenvoudigd wordt op vlak van datakoppeling en uitwisseling van gegevens.

Ook bij de automatisering moet er rekening gehouden worden met de verschillende finaliteit van de diverse tegemoetkomingen.

Er moeten voldoende middelen vrijgemaakt worden voor de effectieve rechten toekenning.

Er moeten instrumenten opgezet worden voor de monitoring van non-take up, zowel naar omvang als naar het profiel van personen die hun rechten niet opnemen.

Er moet een mogelijkheid blijven bestaan om zelf een dossier op te starten en een mogelijkheid op een individuele beoordeling. Dat ligt in lijn met de vereiste onder art. 22 (1) GDPR.

Recht op te weinig

Personen met een handicap trekken altijd aan het kortste eind: recent onderzoek uit 2012 van de KU Leuven (Lucas-Handilab) toonde aan dat maar liefst 39 procent van de personen met een handicap die een tegemoetkoming krijgen, leven onder de Europese armoedegrens. Ter vergelijking: bij de totale bevolking ligt het armoederisicopercentage rond de 15%.2 Armoede en mensen met een beperking | Demos

1 op de 2 vrouwen met een handicap heeft kans het slachtoffer te worden van seksueel geweld. 3 Bijna 1 op de 2 vrouwen met beperking slachtoffer van seksueel geweld: "Heb me zo vuil en smerig gevoeld, zo onveilig en alleen" | VRT NWS: nieuws

Ook hier blijven veel gevallen onder de radar. België heeft het Sociale Charter van Europa ondertekend maar er is van een kadaster nog steeds geen sprake.

Het BDF zou graag een antwoord krijgen op de volgende vragen:

Wanneer komt er een centraal kadaster van mensen met een handicap zoals Europa vraagt in zijn Sociaal Charter?

Hoe zal het probleem van de non-take up van rechten worden aangepakt?